Smartengeld

Smartengeld is in het Nederlandse recht de vergoeding voor nadeel dat niet in geld is uit te drukken: pijn, verdriet, angst, gederfde levensvreugde en blijvende beperkingen in uw dagelijks functioneren. Het Burgerlijk Wetboek erkent dit recht apart van de materiële schade. Anders dan medische kosten, inkomstenderving of huishoudelijke hulp, die in facturen zijn uit te drukken, vergoedt smartengeld iets dat zich niet in cijfers laat vatten.

Hoe wordt de hoogte van smartengeld bepaald?

De wet noemt geen vaste bedragen. Smartengeld wordt naar billijkheid vastgesteld: de rechter, of in een schikking de verzekeraar en uw advocaat, kijkt naar alle omstandigheden van uw zaak en vergelijkt die met eerdere zaken waarin vergelijkbaar letsel speelde. Daarbij wegen onder meer mee:

• de aard en ernst van het letsel
• hoe lang het herstel duurt en of er blijvende beperkingen zijn
• uw leeftijd
• de gevolgen voor uw werk, relaties, sport en hobby's
• de omstandigheden van het ongeval, bijvoorbeeld als het letsel opzettelijk is toegebracht

Wat is de Rotterdamse Schaal?

De Rotterdamse Schaal is een hulpmiddel voor het bepalen van smartengeld. Onderzoekers van de Erasmus School of Law ontwikkelden de schaal in opdracht van de Raad voor de Rechtspraak; de definitieve versie verscheen in 2025. De schaal ordent letsel naar soort en ernst en geeft per categorie een bandbreedte. Daarbij staat welke factoren bepalen waar een zaak binnen die bandbreedte valt, zoals de duur van de klachten en de gevolgen voor het dagelijks leven.

De Rotterdamse Schaal is niet bindend, maar rechters gebruiken haar inmiddels veel, en sinds 2026 zijn er aanbevelingen voor de toepassing ervan. Daardoor speelt de schaal ook in onderhandelingen met verzekeraars een steeds grotere rol. Het doel is dat vergelijkbare zaken vergelijkbaar worden behandeld en dat de hoogte van het smartengeld beter uitlegbaar is.

De ANWB Smartengeldgids en de Rotterdamse Schaal

Naast de Rotterdamse Schaal wordt de ANWB Smartengeldgids gebruikt. Die gids bundelt eerdere uitspraken en laat zien wat in vergelijkbare zaken is toegekend. In de praktijk worden beide naast elkaar gebruikt: de Smartengeldgids om vergelijkbare uitspraken te vinden, de Rotterdamse Schaal om uw letsel in te delen en de bandbreedte te bepalen.

Kunt u smartengeld zelf berekenen?

Niet betrouwbaar. Online rekentools en tabellen geven hooguit een grove indicatie, omdat juist de persoonlijke omstandigheden bepalen waar uw zaak binnen een categorie valt. Twee mensen met hetzelfde letsel kunnen een heel ander bedrag krijgen als de gevolgen voor hun leven verschillen. Laat uw smartengeld daarom beoordelen op basis van uw medische gegevens en uw situatie. Die beoordeling is bij Zaakr gratis.

Wanneer heeft u recht op smartengeld?

Drie scenario's waarin smartengeld structureel aan de orde is. Eén: lichamelijk letsel door een ongeval waarvoor een ander aansprakelijk is (verkeer, werk, val op de openbare weg, productletsel). Twee: psychisch letsel dat medisch is vast te stellen, zoals PTSS na een ernstig incident. Drie: aantasting in persoon op andere wijze, bijvoorbeeld bij schending van een fundamenteel recht. Zonder aansprakelijke tegenpartij is er geen smartengeld, ook niet als het letsel ernstig is. Een eigen ongeval zonder schuldige leidt tot beroep op uw ongevallen- of arbeidsongeschiktheidsverzekering, niet op smartengeld.

Waar het vaak misgaat

In onze praktijk zien we drie terugkerende valkuilen. Eén: te vroeg tekenen voor een totaalbedrag terwijl het herstel nog niet is uitgekristalliseerd. Klachten die pas na maanden opkomen zijn dan niet meer te claimen. Twee: onvoldoende dossieropbouw rond de beleving van het letsel. Een klachtendagboek, input van partner en werkgever, en een medisch adviseur maken het verschil tussen een generieke categorie-inschaling en een op uw leven toegesneden bedrag. Drie: accepteren van verzekeraarsvoorstellen onder het argument 'conform de gids' zonder te toetsen welke uitspraken precies zijn gebruikt. Verzekeraars selecteren soms uit de categorie de lage kant.

Wat u zelf kunt doen

• Houd een klachtendagboek bij, dagelijkse klachten, impact op slaap, werk en relaties
• Documenteer alles wat u niet meer kunt: hobby's, sport, reizen, huishouden
• Vraag behandelaars om duidelijke verslagen met prognose
• Bewaar getuigenverklaringen van naasten over de verandering in uw functioneren
• Teken geen vaststellingsovereenkomst voor smartengeld voordat een letselschade advocaat uw dossier heeft beoordeeld